ดร.วิจิตร ศรีสอ้าน

ดร.วิจิตร ศรีสอ้าน

ประวัติและผลงานศาสตราจารย์ ดร.วิจิตร ศรีสอ้าน

 

วัยเยาว์ที่ผ่านไป
     ศาสตราจารย์ ดร. วิจิตร ศรีสอ้าน กำเนิดในครอบครัวชาวนาตำบลสนามจันทร์ อำเภอบ้านโพธิ์ จังหวัดฉะเชิงเทรา เมื่อวันที่ 22 ธันวาคม พ.ศ. 2477 บิดามารดามีอาชีพชาวนาและค้าขาย ในวัยเยาว์ ได้เข้าศึกษาภาคบังคับชั้นประถมช้ากว่าเกณฑ์เนื่องจากบ้านอยู่ไกลจากโรงเรียนสามกิโลเมตรและต้องเดินทางข้ามแม่น้ำที่กระแสไหลเชี่ยวจึงจะถึงโรงเรียน บิดาจึงสอนหนังสือให้ที่บ้านจนสองปีต่อมาจึงไปโรงเรียนซึ่งอยู่คนละฝั่งแม่น้ำ จากการเรียนหนังสือที่บ้านทำให้รู้หนังสือก้าวหน้ามากกว่าเพื่อนร่วมชั้น ครูประจำชั้นจึงให้ช่วยสอนหนังสือแก่เพื่อนร่วมชั้นเรียนเมื่อมีอายุเพียง 9 ปี โรงเรียนที่ศึกษาในวัยเด็ก ได้แก่ โรงเรียนวัดท่าสะอ้าน โรงเรียนประกอบราษฎร์บำรุง โรงเรียนบางปะกง “บวรวิทยายน” และโรงเรียนสวนกุหลาบวิทยาลัย สำเร็จการศึกษาระดับอุดมศึกษา ได้รับปริญญาอักษรศาสตรบัณฑิตและครุศาสตรบัณฑิต จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยใน พ.ศ. 2502 และ 2504 ต่อมาได้รับทุนมูลนิธิฟุลไบรท์ไปศึกษาระดับปริญญาโทสาขาบริหารการศึกษาที่มหาวิทยาลัยมินเนโซตา สำเร็จการศึกษาใน พ.ศ. 2507 และทุนมหาวิทยาลัยมินเนโซตา เพื่อศึกษาปริญญาเอก ณ มหาวิทยาลัยเดียวกัน สำเร็จการศึกษาในพ.ศ. 2510 ได้รับคัดเลือกเข้าศึกษาในวิทยาลัยป้องกันราชอาณาจักร รุ่นที่ 19 เมื่อพ.ศ. 2519-2520                

เส้นทางสู่เกียรติศักดิ์
     แรกเริ่ม
     ศาสตราจารย์ ดร. วิจิตร เริ่มชีวิตราชการเมื่อพ.ศ. 2504 ตำแหน่งอาจารย์โท หัวหน้าสำนักงานเลขานุการ คณะครุศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ด้วยความรู้ความสามารถในการบริหารและการแก้ปัญหาทางการศึกษาจึงได้ดำรงตำแหน่งบริหารสำคัญ เช่น อาจารย์ใหญ่ โรงเรียนสาธิตจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยฝ่ายมัธยม เลขานุการบริหาร สำนักงานเลขาธิการ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย เลขาธิการ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย รองอธิการบดีฝ่ายวางแผนและพัฒนา จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ผู้อำนวยการโครงการพัฒนามหาวิทยาลัย ทบวงมหาวิทยาลัย
     อธิการบดี
     รักษาการในตำแหน่งอธิการบดีมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์และขอนแก่น อธิการบดีมหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช อธิการบดีมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีสุรนารี และรักษาการอธิการบดีมหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์

นายกสภามหาวิทยาลัย
     ศาสตราจารย์ ดร.วิจิตร ศรีสอ้านเคยดำรงตำแหน่งนายกสภามหาวิทยาลัยขอนแก่น มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีสุรนารี
มหาวิทยาลัยราชภัฏราชนครินทร์ มหาวิทยาลัยศรีปทุม มหาวิทยาลัยราชภัฏเทพสตรี วิทยาลัยเฉลิมกาญจนา วิทยาลัยศรีโสภณ
     กรรมการผู้ทรงคุณวุฒิของสถาบันทั้งในและต่างประเทศ
     ปลัดทบวงมหาวิทยาลัย
     รัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ

     ความเป็นเลิศทางวิชาการ
      แม้ว่าจะมีภาระงานบริหารมาก ศาสตราจารย์ ดร. วิจิตร ศรีสอ้าน ก็ยังได้ผลิตผลงานทางวิชาการจำนวนมากด้านการศึกษาทั้งที่เป็นบทความภาษาไทยและต่างประเทศ ตำราประกอบการสอน งานวิจัยต่างๆ

     ผลงานจากศรัทธา
     ผลงานที่ศาสตราจารย์ ดร. วิจิตร ศรีสอ้านภาคภูมิใจ ได้แก่ การก่อตั้งมหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช ซึ่งได้รับคัดเลือกจากองค์การยูเนสโกให้เป็นมหาวิทยาลัยต้นแบบการใช้ระบบการศึกษาทางไกลในภูมิภาคเอเชียและแปซิฟิก การก่อตั้งมหาวิทยาลัยเทคโนโลยี
สุรนารีและมหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์ซึ่งเป็นต้นแบบมหาวิทยาลัยอิสระที่ใช้รูปแบบใหม่ของการบริหารเพื่อประสิทธิภาพและความเป็นเลิศทางวิชาการ ผลงานเหล่านี้เกิดจากความศรัทธามุ่งมั่นที่จะแก้ปัญหาความไม่เสมอภาคทางการศึกษาในประเทศและปรารถนาที่จะพัฒนาการศึกษาระดับอุดมศึกษาให้ก้าวหน้า รวมทั้งมุ่งหวังให้การศึกษาเป็นสื่อเชื่อมสัมพันธไมตรีระหว่างประชากรในโลก

      วาทะแห่งความมุ่งมั่น
     การเรียนรู้ตลอดชีวิตด้วยการศึกษาทางไกล
     “แนวคิดเรื่องการศึกษาตลอดชีวิตในโลกที่กำลังเปลี่ยนแปลงไปอย่างรวดเร็วนี้จะมิใช่เป็นเพียงสุนทรพจน์ที่เลื่อนลอยอีกต่อไป แต่จะกลายเป็นปัจจัยที่จำเป็นสำหรับการดำรงชีวิตในโลกสมัยใหม่ การศึกษาทางไกลจะกลายเป็นคำตอบสำหรับการแสวงหาความรู้ของสมาชิกทุกคนในสังคม การศึกษาทางไกลจะมิใช่เพียงวิถีทางการเรียนรู้แบบหนึ่งอีกต่อไป แต่จะเป็นวิถีการเรียนรู้สำหรับคนส่วนใหญ่ในอนาคต ในประเทศไทยนี้เอง ขณะนี้ นักศึกษาระดับอุดมศึกษากว่าร้อยละ 70 เป็นนักศึกษาในระบบการศึกษาทางไกลของมหาวิทยาลัยเปิด และตัวเลขนี้ก็มีแนวโน้มที่จะสูงขึ้นเป็นลำดับ สิบปีจากนี้ไปเราอาจจะสามารถบรรลุเป้าหมายของการศึกษาตลอดชีวิตได้อย่างแท้จริงโดยระบบการศึกษาทางไกลนี่เอง ขอให้เรามาช่วยกันหวังว่า เมื่อถึงตอนนั้น การศึกษาจะมีรูปแบบที่หลากหลาย และเป็นสิ่งที่ประชาชนสามารถเข้าถึงได้อย่างไม่มีขีดจำกัด เพื่อสนองความกระหายทางปัญญาและความต้องการในอาชีพที่แต่ละคนมี ขอให้เราจงถือว่าการศึกษาทางไกลเป็นภารกิจที่ต้องกระทำให้ลุล่วงและเป็นงานอันท้าทายที่เราทุกคนพร้อมที่จะรับ”
(ปาถกฐาพิเศษเรื่องการศึกษาทางไกลในโลกที่กำลังเปลี่ยนแปลง ในโอกาสพิธีประสาทปริญญา ครั้งที่ 5 มหาวิทยาลัยเปิดอันตรประเทศ เมืองไฮเดอราบัด มลรัฐอันตรประเทศ อินเดีย วันที่ 8 พฤษภาคม 2534)

     มหาวิทยาลัยเปิดกับโอกาสทางการศึกษา
     “…if a university is really open in the full sense of the word, then the opportunities for education offered to the community at large will be unlimited...”
(From Philosophy to Action: The Development of Sukhothai Thammathirat
Open University from a Concept to a Reality By Wichit Srisa-an at University of Minnesota on May 5, 2006)

     การศึกษาไร้พรมแดน
     “การศึกษาทางไกลที่จะเป็นส่วนสำคัญในความพยายามที่จะสร้างสภาพสากลให้กับการศึกษาเพื่อความสมัครสมานสามัคคี และความเข้าใจอันดีต่อกันระหว่างมนุษยชาติ ข้าพเจ้ามีความหวังในทางดีอยู่มากว่าเครือข่ายความสัมพันธ์ระหว่างสถาบันการศึกษาทางไกลจะเป็นการเปิดพรมแดนการศึกษาระหว่างประเทศต่างๆ ในภูมิภาคนี้ อันจะทำให้เรารู้สึกผูกพันใกล้ชิดกันมากขึ้นในโลกที่ต้องพึ่งพาอาศัยกันนี้”
(ปาถกฐาพิเศษเรื่องการศึกษาทางไกลในโลกที่กำลังเปลี่ยนแปลง ในโอกาสพิธีประสาทปริญญา ครั้งที่ 5 มหาวิทยาลัยเปิดอันตรประเทศ เมืองไฮเดอราบัด มลรัฐอันตรประเทศ อินเดีย วันที่ 8 พฤษภาคม 2534)

     ความใฝ่รู้
     “ข้าพเจ้าขอให้ท่านจงรักษาเปลวไฟแห่งการใฝ่รู้ใฝ่เรียนให้ลุกโชติช่วงตลอดไปในอนาคตข้างหน้า”
(ปาถกฐาพิเศษเรื่องการศึกษาทางไกลในโลกที่กำลังเปลี่ยนแปลง ในโอกาสพิธีประสาทปริญญา ครั้งที่ 5 มหาวิทยาลัยเปิดอันตรประเทศ เมืองไฮเดอราบัด มลรัฐอันตรประเทศ อินเดีย วันที่ 8 พฤษภาคม 2534)

  มหาวิทยาลัยเพื่อการกุศล
     “…เราจะต้องบริหารมหาวิทยาลัยแห่งนี้ในเชิงธุรกิจเพื่อการกุศล คำว่าธุรกิจเชิงการกุศลนั้น ก็คือมีรายได้เพื่อมาทำสาธารณประโยชน์แต่ไม่ใช่มีรายได้เพื่อมาแสวงหากำไรและนำมาเป็นประโยชน์ส่วนตน…”
(คำปราศรัยของอธิการบดีประจำปี พ.ศ. 2527 เมื่อวันที่ 9 มกราคม 2527 ณ หอประชุมโรงพยาบาลสงฆ์ กรุงเทพมหานคร)

     สังคมข่าวสาร
     “…สังคมในอนาคตนั้นจะเป็นสังคมข่าวสาร ไม่ว่าคนในสังคมอยากจะได้ข่าวสารหรือไม่ ข่าวสารจะมาหาเราเองด้วยความก้าวหน้าทางด้านเทคโนโลยีทางการสื่อสาร ทำอย่างไรคนถึงจะรู้จักการใช้ข่าวสารเพื่อประโยชน์ของการดำเนินชีวิตอย่างฉลาด…”
(คำปราศรัยของอธิการบดี ประจำปี พ.ศ. 2528 เมื่อวันที่ 17 มกราคม 2528 ณ อาคารสัมมนา มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช)

     ความเปลี่ยนแปลงที่เหมาะสมกลมกลืน
     “…เราคงจะต้องเป็นต้นเสียงของระบบอุดมศึกษา แล้วก็รณรงค์เพื่อการเปลี่ยนแปลงและปรับปรุงเพื่อสิ่งที่พึงประสงค์ด้วยวิธีการที่แนบเนียนและเหมาะสม…”
(บรรยายเรื่องภารกิจของนักการอุดมศึกษา ณ ห้องประชุมสารสนเทศ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย วันที่ 29 มิถุนายน 2532)
     “...จะต้องมุ่งมั่นพัฒนาสื่อการสอนทางไกลโดยการประยุกต์เทคโนโลยีใหม่ๆ เข้ามาใช้ให้ทันสมัยอยู่เสมอ แต่ว่าจะต้องเป็นเทคโนโลยีที่เหมาะกับสภาพการณ์ของเมืองไทย…”
(คำปราศรัยของอธิการบดีประจำปี พ.ศ. 2528 เมื่อวันที่ 17 มกราคม 2528 ณ อาคารสัมมนา มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช)

     มหาวิทยาลัยในกำกับของรัฐบาล
     “…ผมเป็นผู้เรียกร้องความเป็นอิสระให้มหาวิทยาลัยมาตลอดชีวิตการทำงาน เพราะผมเกี่ยวข้องมหาวิทยาลัยในกำกับเรื่อยมา ปฏิรูปที่ จนทุกวันนี้ ผมก็ฟังยืนยัน ว่า มหาวิทยาลัยใครจะมีความเป็นอิสระที่ด้านหนึ่งอิสระ ด้านหนึ่งรับผิดชอบ ควรจะคล่องตัวกว่านี้…”
(บรรยายเรื่องภารกิจของนักการอุดมศึกษา ณ ห้องประชุมสารสนเทศ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย วันที่ 29 มิถุนายน 2532)
     “…เรื่องการพึ่งตนเอง เราหมายความแต่เพียงว่ามหาวิทยาลัยของรัฐก็ต้องรับการสนับสนุนจากรัฐเป็นหลัก แต่จะให้มหาวิทยาลัยบรรลุความเป็นเลิศทางวิชาการเพียงแต่จะพึ่ง

งบประมาณจากรัฐเป็นเรื่องยาก ก็ควรจะเปิดทางให้มหาวิทยาลัยแสวงหารายได้ที่กว้างขวางขึ้น เอามาเป็นส่วนเสริมและทบงบประมาณแผ่นดิน…”
(บรรยายเรื่องภารกิจของนักการอุดมศึกษา ณ ห้องประชุมสารสนเทศ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย วันที่ 29 มิถุนายน 2532)

     ความเป็นครู
     “ผมเป็นครูโดยอาชีพ ผมตั้งใจและรักที่จะเป็นครู ปัจจุบันผมก็ยังไม่ได้หยุดสอน และจะไม่หยุดสอน แต่ผมก็มีความสุข สนุกกับการทำงานตรงจุดนี้ ผมไม่เคยท้อแท้ เพราะเห็นว่างานที่ทำมันจะสร้างความเจริญให้กับสังคม ให้กับการศึกษาไทยได้ และด้วยการศึกษานี้เอง จะเป็นพื้นฐานการพัฒนาในทุกอย่าง ดังนั้นถ้าการศึกษาไม่ดี เราก็จะไม่สามารถพัฒนาคนได้”
(ไทยโพสต์ 7 ตุลาคม 2549 หน้า 8)

     รางวัลแห่งความพากเพียร
     ศาสตราจารย์ ดร.วิจิตร ศรีสอ้าน เป็นผู้มีคุณสมบัติด้านความพากเพียร ความใฝ่รู้ และความมุ่งมั่นในการพัฒนาการศึกษาของชาติ ยึดมั่นในการให้โอกาสทางการศึกษา ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของการศึกษาตลอดชีวิต เป็นนักบริหารการศึกษาและนักประชาสัมพันธ์ผู้มีความคิดก้าวหน้าในการประยุกต์เทคโนโลยีการสื่อสารมาใช้ประโยชน์เพื่อการศึกษาได้ จากความสำเร็จในด้านต่างๆ โดยเฉพาะการเป็นผู้ริเริ่มตั้ง มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีสุรนารี และ มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์ ซึ่งเจริญรุ่งเรืองต่อเนื่องกันมา นับเป็นผลไม้แห่งความพากเพียรมุ่งมั่นที่ท่านได้เพาะเมล็ดและรดน้ำพรวนดินใส่ปุ๋ยอย่างสม่ำเสมอจนเติบใหญ่แผ่ร่มเงาเกิดประโยชน์แก่คนไทยทุกภูมิภาค และเมล็ดพันธุ์นั้นยังถูกขยายไปยังต่างประเทศอีกด้วย เห็นได้จากการที่มหาวิทยาลัยเหล่านี้เป็นแหล่งศึกษาดูงานและเป็นต้นแบบของมหาวิทยาลัยเปิดในภูมิภาคเอเชียและแปซิฟิก อาทิ มหาวิทยาลัยเปิดในประเทศบังคลาเทศ อินเดีย ศรีลังกา เป็นต้น
     คุณลักษณะของศาสตราจารย์ ดร.วิจิตร จากคำประกาศเกียรติคุณต่างๆ มีดังนี้

     อุทิศตนตลอดชีวิตเพื่อพัฒนาการศึกษาและสังคม
     “…ดร.วิจิตร เป็นผู้ที่อุทิศตนให้กับการศึกษาตลอดชีวิต ได้ทุ่มเทสติปัญญาเพื่อประโยชน์สูงสุดของส่วนรวม จะเห็นได้จาการที่ท่านริเริ่มโครงการสนับสนุนนักเรียนที่เรียนดีแต่ยากจนระดับประถมศึกษาให้มีโอกาสได้เรียนจนถึงระดับปริญญาตรีในสาขาวิชาที่ถนัด (หรือที่เรียกว่าโครงการนักเรียนสาธิตเสริมสมอง) นอกจากนั้นท่านยังมีส่วนร่วมในโครงการพัฒนาชนบท และพัฒนาเยาวชนอีกหลายโครงการ ด้วยเหตุนี้พวกเราทั้งหลายจึงเป็นสมควรยกย่องท่านในฐานะที่ท่านเป็นผู้รับผิดชอบงานพัฒนาการศึกษาของประเทศไทยที่สำคัญยิ่งคนหนึ่ง…”

(คำประกาศเกียรติคุณของศาสตราจารย์ ดร. วิจิตร ศรีสอ้าน เนื่องในโอกาสที่ได้รับปริญญาดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์ของมหาวิทยาลัยเปิดประเทศสหราชอาณาจักร โดย ศาสตราจารย์ ราล์ฟ ซี สมิธ วันที่ 19 เมษายน พ.ศ. 2529)
     “…ศาสตราจารย์ ดร.วิจิตร ศรีสอ้าน ยังเป็นนักการศึกษาที่อุทิศตนเพื่องานสาธารณะด้านสังคมสงเคราะห์ต่างๆ อีกด้วย…ซึ่งแสดงให้เห็นว่าเป็นบุคคลที่ตั้งใจจริงในการทำงานและเป็นผู้ที่ทำให้สังคมและการอุดมศึกษามีความก้าวหน้า โดยอาศัยหลักการประชาสัมพันธ์ให้ทุกคนพร้อมใจกันปฏิบัติเป็นหมู่คณะ และปรากฏสัมฤทธิผลเป็นที่ประจักษ์”
(คำประกาศเกียรติคุณของศาสตราจารย์ ดร. วิจิตร ศรีสอ้าน เนื่องในโอกาสรับรางวัลกิตติคุณสัมพันธ์สังข์เงินในฐานะนักบริหารการศึกษาดีเด่นจากสมาคมนักประชาสัมพันธ์แห่งประเทศไทย ณ ตึกสันติไมตรี ทำเนียบรัฐบาล วันที่ 19 กุมภาพันธ์ 2534)

     ใช้ภาษาไทยถูกต้อง
     “…คุณสมบัติดีเด่นอีกประการหนึ่งของ ศาสตราจารย์ ดร.วิจิตร ศรีสอ้าน คือความสามารถในการใช้ภาษาไทยได้อย่างถูกต้อง สละสลวย กะทัดรัด และชัดถ้อยชัดคำทั้งในการพูด การเขียน การสรุปความ การแต่งตำรา และการแต่งกลอน …”
(คำประกาศเกียรติคุณศาสตราจารย์ ดร. วิจิตร ศรีสอ้าน ของรองศาสตราจารย์ ดร. ทองอินทร์ วงศ์โสธร อธิการบดีมหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช ในพิธีพระราชทานปริญญาบัตร ประจำปีการศึกษา 2544 วันพุธที่ 22 มกราคม 2546 ณ อาคารใหม่ สวนอัมพร ภาคเช้า)

     มีมนุษยสัมพันธ์
     “...ความสามารถด้านมนุษยสัมพันธ์ยังได้ทำให้ ดร.วิจิตรได้รับมอบหมายงานที่สำคัญอีกหลายเรื่อง ครั้งหนึ่ง ดร.วิจิตรได้เข้ารับหน้าที่กรรมการวินิจฉัยการร้องทุกข์ซึ่งต้องอาศัยมนุษยสัมพันธ์และประสานงานอย่างดียิ่งระหว่างฝ่ายต่างๆ และให้ข้อเสนอแนะในนามรัฐบาลแก่หน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ซึ่งเป็นที่ยอมรับกันทั่วไปว่าผู้ที่จะเข้ามาทำหน้าที่ดังกล่าวได้ จะต้องเป็นผู้ที่มีประวัติและผลงานในการทำงานเพื่อส่วนรวมมาเป็นอย่างดี...”
(คำประกาศเกียรติคุณศาสตราจารย์ ดร. วิจิตร ศรีสอ้าน กล่าวต่อ Sri Krishna Kant นายกสภามหาวิทยาลัย โดย Prof. Dr. RVR Chandrasekhara Rao เนื่องในโอกาสมอบปริญญากิตติมศักดิ์ Doctor of Letters ในพิธีประสาทปริญญา ครั้งที่ 5 มหาวิทยาลัยเปิดอันตรประเทศ เมืองไฮเดอราบัด มลรัฐอันตรประเทศ อินเดีย วันที่ 8 พฤษภาคม 2534)

มีความเป็นครูอย่างแท้จริง
     “…จะเห็นว่าการรู้จักพึ่งตัวเองและความสามารถในการสอนหนังสือเป็นคุณสมบัติที่เด่นชัดติดตัวมาตั้งแต่เด็ก อีกเรื่องหนึ่งที่ข้าพเจ้าทราบมาก็คือเรื่องที่ ดร.วิจิตรสามารถใช้ลักษณะท่าทางเคร่งขรึมของท่านให้เป็นประโยชน์ เมื่อเป็นนักศึกษาอยู่คณะครุศาสตร์และเริ่มฝึกสอนเป็นครั้งแรก ท่านอารัมภบทกับนักเรียนในชั้นว่า “ไม่ต้องกลัวครู ถึงหน้าครูจะเครียด เหมือนรูปปั้นที่นครวัด หัวใจครูไม่แข็งเป็นพระอิฐพระปูนหรอก” วิธีนี่ทำให้นักเรียนคลายเครียด ครูก็คลายขรึม..”
(คำประกาศเกียรติคุณของศาสตราจารย์ ดร. วิจิตร ศรีสอ้าน เนื่องในโอกาสที่ได้รับปริญญาดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์ของมหาวิทยาลัยเปิดประเทศสหราชอาณาจักร โดย ศาสตราจารย์ ราล์ฟ ซี สมิธ วันที่ 19 เมษายน พ.ศ. 2529)
     ข้อความเหล่านี้เป็นส่วนหนึ่งของคำประกาศเกียรติคุณที่ศาสตราจารย์ ดร.วิจิตร ศรีสอ้านได้รับ รางวัลจำนวนมากเป็นประจักษ์พยานแห่งความพากเพียรและการอุทิศตนเพื่อพัฒนาการศึกษาของชาติ รางวัลเหล่านี้ได้แก่


                ปริญญาดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์จากสถาบันการศึกษาต่างๆ
              ปรัชญา ดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์ สาขาสังคมวิทยาและมานุษยวิทยามหาวิทยาลัย
     รามคำแหง พ.ศ. 2524                
              ศึกษาศาสตรดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น
     ดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์ (Doctor of the University –D.U.) มหาวิทยาลัยเปิดแห่งสหราช
     อาณาจักร พ.ศ. 2529  
              ดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์ (Doctor of Letters) มหาวิทยาลัยเปิดอันตรประเทศอินเดีย
     ศิลปศาสตรดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์ (เทคโนโลยีสังคม) มหาวิทยาลัยเกริก  พ.ศ.2538     

             วิทยาการสารสนเทศดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์ (ระบบสารสนเทศเพื่อการจัดการ)
     มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีสุรนารี พ.ศ. 2544
     ศึกษาศาสตรดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์ (การศึกษาทางไกล) มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมธิราข
     พ.ศ.2545         

              ปรัชญา ดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์ (การจัดการความรู้) มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์      พ.ศ.2547
     วิทยาศาสตรดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์ (Doctor of Science) มหาวิทยาลัยเปิดแห่งฮ่องกง
     พ.ศ. 2548  

              ประกาศนียบัตรกิตติมศักดิ์ด้านการพัฒนาประชาธิปไตย สถาบันพระปกเกล้า      พ.ศ.2541


     รางวัลดีเด่น


     นักบริหารการศึกษาดีเด่น ภาควิชาบริหารการศึกษา คณะครุศาสตร์ จุฬาลงกรณ์
     มหาวิทยาลัย พ.ศ. 2516


     นักการศึกษาดีเด่น สภาการศึกษาเพื่อการสอนระหว่างประเทศ พ.ศ. 2527      

      ผลงานดีเด่น มหาวิทยาลัยมินเนโซตา สหรัฐอเมริกา พ.ศ. 2529        


     ข้าราชการดีเด่นครุฑทองคำ สมาคมข้าราชการพลเรือน พ.ศ. 2529
     กิตติคุณสัมพันธ์สังข์เงิน ในฐานะนักบริหารการศึกษาดีเด่น สมาคมนักประชาสัมพันธ์
     แห่งประเทศไทย พ.ศ. 2534                             


     นักรัฐประศาสนศาสตร์ดีเด่น สมาคมรัฐประศาสนศาสตร์แห่งประเทศไทย พ.ศ.      2536


     นักนวัตกรรมทางการศึกษาดีเด่น สมาคมนิเทศการศึกษาแห่งประเทศไทย พ.ศ.      2536


     ข้าราชการแห่งปี หนังสือพิมพ์หลักไท พ.ศ. 2537


     นักอักษรศาสตร์ดีเด่น สมาคมนิสิตเก่าอักษรศาตร์และคณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์
     มหาวิทยาลัย พ.ศ. 2538


     คนโคราชกิตติมศักดิ์ จังหวัดนครราชสีมา พ.ศ. 2539


     บุคคลดีเด่นแห่งปี สมาพันธ์สื่อมวลชนพันธมิตรแห่งนคราชสีมา พ.ศ. 2539

     เมธีแห่งศูนย์นวัตกรรมทางการศึกษา (FELLOW OF ACEID) องค์การศึกษาวิทยาศาสตร์
     และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติ


     บุคคลตัวอย่าง มูลนิธิเพื่อสังคมร่วมกับหนังสือพิมพ์เส้นทางเศรษฐกิจ      พ.ศ.2540


     รางวัลเกียรติคุณผลงานดีเด่น (WACE SPECIAL AWARD) WORLD ASSOCIATION
     FOR COOPERATIVE EDUCATION พ.ศ. 2544                


     เข็มกิตติการทองคำและโล่กิตติการ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีสุรนารี พ.ศ.2544
     ผลงานดีเด่น (MERITORIOUS SERVICE AWARD) ASIAN ASSOCIATION OF OPEN
     UNIVERSITIES พ.ศ.2544


     รางวัลเกียรติคุณบริการอันมีคุณประโยชน์ยิ่ง สมาคมมหาวิทยาลัยเปิดแห่งเอเชีย
     โล่กิตติการ ศูนย์ปฏิบัติการวิจัยเครื่องกำเนิดแสงซินโครตรอนแห่งชาติ      กระทรวง
     วิทยาศาสตร์และ เทคโนโลยี พ.ศ.2546


     นอกจากรางวัลและปริญญาอันทรงเกียรติที่ศาสตราจารย์ ดร.วิจิตร ศรีสอ้านได้รับแล้ว ท่านยังได้รับการยอมรับในฐานะ “บิดาแห่งการศึกษาทางไกล” เนื่องจากการเป็นผู้อุทิศตนเพื่อนำระบบการศึกษาทางไกลมาใช้ และ “นักดับปัญหาทางการศึกษา” ของประเทศไทยอีกด้วย
เมื่อได้รับมอบหมายให้ดำรงตำแหน่งรักษาการอธิการบดีมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์และขอนแก่นเพื่อแก้ไขปัญหาความขัดแย้งภายในมหาวิทยาลัย
     เครื่องราชอิสริยาภรณ์
     มหาปรมาภรณ์ช้างเผือก (ม.ป.ช)
     มหาวชิรมงกุฎ (ม.ว.ม.)
     ทุติยจุลจอมเกล้าวิเศษ (ท.จ.ว)

ข้อมูลจาก สำนักบรรณสารสนเทศ มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช
โครงการจัดตั้งห้องสารสนเทศ ศาสตราจารย์ ดร.วิจิตร ศรีสอ้าน