เครื่องหมายของคนดี

หลังวันวิวาห์ที่ชื่นสุข บ่าวสาวหลายคู่ล้วนปรารถนาจะมีบุตรธิดา เพื่อเป็นโซ่ทองคล้องใจกันไวสมดังพุทธบรรหารในพระไตรปิฎกเล่มที่ ๒๒พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย ปัญจกนิบาตปฐปัณณาสก์สุมนวรรคที่ ๔ สูตรที่ ๙ ปุตตสูตร ความว่า

"มารดา บิดาผู้ฉลาด เล็งเห็นฐานะ ๕ ประการ จึงปรารถนาบุตร ด้วยหวังว่า บุตรที่เราเลี้ยงมาแล้ว จักเลี้ยง ตอบเรา จักทำกิจแทนเรา วงศ์สกุลจักดำรงอยู่ได้นาน บุตรจักปกครองทรัพย์มรดก และเมื่อเราตายไปแล้วบุตรจักบำเพ็ญทักษิณาทานให้ ฉะนั้น บุตรผู้เป็นสัปบุรุษ ผู้สงบมีกตัญญูกตเวที เมื่อระลึกถึงบุรพคุณของท่าน จึงเลี้ยงมารดาบิดา ทำกิจแทนท่าน เชื่อฟังโอวาทดำรงวงศ์สกุล บุตรผู้มีศรัทธาสมบูรณ์ด้วยศีล ย่อมเป็นที่สรรเสริญทั่วไป"

ตามนัยแห่งพระสูตรนี้ บุตรผู้มีศรัทธา สมบูรณ์ด้วยศีล ย่อมเป็นที่สรรเสริญทั่วไป ควรเป็นตัวอย่างแก่บุตรทั้งหลายในประเทศไทย คือ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว และสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระราชจริยาวัตรที่ทรงปฏิบัติต่อสมเด็จพระศรีนครินทราพระบรมราชชนนี และ ม.ล.บัว กิตติยากร เป็นที่ปรากฏแก่คนไทยทั้งแผ่นดิน ควรที่บุตรธิดาทั้งหลายจักได้ปฏิบัติตนตามรอยพระยุคลบาท สร้างสันติสุขให้เกิดขึ้นในครอบครัวของตน แลสุขนั้นจักขยายผลไปสู่สังคมที่ตนอาศัยในที่สุด

กตัญญูกตเวทิตา ธรรม แสดงถึงความสัมพันธ์ระหว่างบุคคลที่ให้ความอุปการะ ที่เรียกว่า"บุพการีชน" กับบุคคลที่รับความอุปการะ ที่เรียกว่า "กตัญญูกตเวทีชน" กตัญญู หมายถึง การรู้จักระลึกถึงบุญคุณที่บุพพการีชนได้กระทำแล้วต่อตน กตเวที หมายถึง การตอบแทนบุญคุณท่านผู้เป็นบุพการีชนของตน

พ่อแม่ เป็นบุพการีชนแรกของคนทั้งหลาย อุปการคุณที่ท่านได้กระทำต่อบุตรธิดาคือ บำรุงเลี้ยงดูบุตรธิดาตั้งแต่แรกเกิดจนเติบใหญ่ พร่ำสอนอบรมความรู้เบื้องต้นในการดำเนินชีวิต แนะนำสั่งสอนหลักการอยู่ร่วมกับผู้อื่นในสังคม คอยปกป้องมิให้ภยันตรายมากล้ำกรายสนับสนุนบุตรธิดาให้ได้รับการศึกษาที่ เหมาะสมตรงตามต้องการ ครั้นเติบใหญ่ควรแก่การมีครอบครัวก็จัดหาภรรยา-สามีที่สมควรถูกใจบุตรธิดา ให้ตามฐานะ พร้อมมอบทรัพย์สินให้ในโอกาสที่เหมาะสม

บุตรธิดา ผู้เป็นกตัญญูชน ย่อมรู้จักและระลึกถึงอุปการคุณของพ่อแม่ได้อยู่เสมอ คราถึงวัยที่สามารถแสดงกตเวทีต่อท่าน ก็บำรุงเลี้ยงดูท่านให้ได้รับความสุขอย่างเต็มความสามารถของตน ยามท่านมีกิจธุระจักทำ หากกิจนั้นตนสามารถทำได้ก็รับภาระทำกิจนั้นแทนท่าน รักษาชื่อเสียงอันดีงามของวงศ์สกุลให้ดำรงสืบอยู่ต่อจากท่าน ทำตนให้ท่านได้เกิดความภาคภูมิใจ และยินดีมอบทรัพย์มรดกให้เมื่อยามที่พ่อแม่ถึงแก่กรรมไปแล้ว ก็บำเพ็ญกุศลในศาสนาอุทิศผลให้แก่ท่าน

ครูอาจารย์ เป็นบุพการีชนที่สองของคนทั้งหลาย อุปการคุณที่ท่านทำต่อศิษย์ คือ อบรมสั่งสอนศิลปวิทยาให้แก่ศิษย์อย่างเต็มความสามารถ ไม่ปิดบังอำพรางหรือลำเอียงด้วยความรักความชัง แนะนำให้ศิษย์ได้รู้จักวิถีการดำเนินชีวิตไปสู่ความสำเร็จ คราที่ศิษย์ทำดีมีผลงาน ก็ยกย่องศิษย์ให้มีชื่อเสียงปรากฏในเพื่อนฝูง คราที่ศิษย์ทำไม่ดีก็พร่ำอบรมแก้ไขด้วยใจเมตตากรุณาหวังให้ศิษย์ได้เป็นคนดี ปกป้องศิษย์ให้พ้นจากภยันตรายทั้งหลายที่จักเกิดขึ้นในขณะตนมีหน้าที่รับผิด ชอบอยู่

ศิษย์ ผู้เป็นกตัญญูชน ย่อมรู้จักและระลึกถึงอุปการคุณของครูอาจารย์ได้อยู่เสมอ เมื่อถึงกาลที่ตนสามารถแสดงกตเวทีต่อท่านได้ ก็กระทำทันที เช่น ตั้งใจเรียนศิลปะวิทยาที่ครูอาจารย์พร่ำสอน เชื่อฟังคำแนะนำที่เกิดประโยชน์จากใจเมตตากรุณาของท่าน ยามท่านเดินมาก็ลุกขึ้นยืนรับด้วยความอ่อนน้อม ยามท่านประสงค์ความช่วยเหลือใน กิจการใด ก็เข้าไปช่วยเหลือท่านด้วยความเต็มใจ รับใช้ อุปัฏฐากท่านตามกำลังความสามารถของตน

พระสงฆ์หรือนักบวชในศาสนา เป็นบุพการีชนที่สามของคนทั้งหลาย อุปการคุณที่ท่านทำต่อศาสนิกชนคือ สั่งสอนอบรมหลักธรรมที่พระศาสดาได้แสดงไว้ให้ศาสนิกชนได้เข้าใจอย่างถูกต้อง ตรงตามหลักธรรมนั้นๆ จนศาสนิกชนสามารถนำไปปรับประยุกต์ใช้ในการดำเนินชีวิตประจำวันให้เกิดผลตาม ที่แสดงไว้ในหลักธรรมนั้น แจกแจงแสดงถึงความประพฤติที่ชั่วร้ายนำมาซึ่งความเดือดร้อนแก่ตนเองและสังคม พร้อมทั้งย้ำให้รู้ว่านี้เป็นข้อห้ามที่พระศาสดาได้บัญญัติไว้ไม่ให้ปฏิบัติ แนะนำพรรณนาถึงความดีที่นำความสุขให้บังเกิดขึ้นแก่ตนเองและสังคม ให้รู้ว่านี้คือข้อปฏิบัติที่พระศาสดาทรงย้ำให้กระทำอยู่เสมอ อนุเคราะห์สงเคราะห์ศาสนิกชนด้วยน้ำใจอันเปี่ยมด้วยความเมตตากรุณา บอกพรรณนาถึงสิ่งที่ศาสนิกชนยังไม่เคยฟังในหลักธรรมของพระศาสดา แจกแจงหลักธรรมที่ศาสนิกชนเคยฟังแล้วให้เข้าใจแจ่มกระจ่างมากขึ้น แนะนำวิถีดำเนินชีวิตไปสู่สวรรค์หรือสุคติในศาสนายามเมื่อต้องตายไปจากโลก นี้

ศาสนิกชน ผู้เป็นกตัญญูชน ย่อมรู้จักและระลึกถึงอุปการคุณของพระสงฆ์หรือนักบวชในศาสนาได้อยู่เสมอ เมื่อประสงค์จะแสดงกตเวทีต่อท่าน ด้วยการปฏิบัติศาสนกิจอย่างถูกต้องตามที่ท่านสอน ด้วยความยินดีต้อนรับท่านเสมอ เมื่อท่านมาเยือนบ้านเรือน ช่วยเหลือในกิจการของท่านตามกำลังความสามารถของตน บริจาคทรัพย์สินและแรงกายในการทำนุบำรุงวัดหรือศาสนสถานที่ท่านพำนักอยู่ให้ มีควรแก่สมณบริโภค จะทำ จะพูด จะคิดนึกสิ่งใดที่เกี่ยวเนื่องกับท่าน ต้องกระทำด้วยความเคารพและเมตตาต่อท่าน

พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว เป็นบุพการีชนที่สี่ของพสกนิกร พระมหากรุณาธิคุณต่อพสกนิกรคือพระราชทานโครงการที่อำนวยสุขประโยชน์ให้แก่ พสกนิกรอย่าง ทั่วถึง ทั้งยามปกติและประสบภัยพิบัติ พระราชทานพระบรมราโชวาทที่เป็นหลักธรรมกอปรประโยชน์ต่อการดำเนิน ชีวิตที่อำนวยสันติสุขแก่บุคคลและคณะบุคคลที่เข้าเฝ้าตามโอกาสต่างๆ ยามประเทศชาติเกิดวิกฤตการณ์ ทรงเป็นผู้นำพาพสกนิกรให้พ้นจากภัยแห่งวิกฤตการณ์นั้น ทรงมอบหมายให้พระบรมวงศานุวงศ์ปฏิบัติพระราชกิจแทนพระองค์เพื่อความต่อ เนื่องของพระราชกิจนั้นๆ ตลอด ๕๙ ปี ที่ทรงครองสิริราชสมบัติ พระมหากรุณาธิคุณได้ประจักษ์แก่ปวงชนชาวไทยเป็นอเนกประการ

พสกนิกร ผู้เป็นกตัญญูชน ย่อมรู้จักและระลึกถึงพระมหากรุณาธิคุณได้อยู่เสมอ เมื่อประสงค์จะแสดงกตเวที แด่พระองค์ ด้วยการถวายความเคารพและจงรักภักดีอย่างบริสุทธิ์ใจ ปกป้องเทิดทูนรักษาพระเกียรติยศให้มั่นคง ดำเนินชีวิตให้อยู่ในกรอบของกฎหมายบ้านเมือง น้อมนำพระบรมราโชวาทมาเป็นหลักปฏิบัติตนให้เกิดสันติสุขแก่ตนและสังคมที่ตน อาศัย ร่วมมือร่วมใจกันพัฒนาชุมชนของตนให้มีความเป็นอยู่ที่ดีมีสันติสุข เอื้อเฟื้อเผื่อแผ่กันตามแนวพระราชดำริ การใดที่จะช่วยแบ่งเบาพระราชภาระ ก็ขวนขวายดำเนินการให้สำเร็จทันที ปฏิบัติตนให้แสดงออกถึงความภูมิใจที่ได้เป็นพสกนิกรภายใต้ร่มพระบรม โพธิสมภาร